E-posta : Şifre : Yeni üye | Şifre hatırlatma
avesta yayınevi
Arama :
upArrow
sepetSepetiniz

Gulîzer

1979 yılında Diyarbekir'de doğan şair, doğup büyüdüğü şehirdesırasıyla ilk ve orta öğretimini tamamladıktan sonra Sağlık MeslekLisesini bitirdi. Daha sonra edebiyatla ilgilenmeye başlayınca, DicleÜniversitesi İngilizce bölümüne girdi ve mezun olduktan sonra İngilizceöğretmenliği yapmaya başladı. Keziyên Jinebî şairin ilk kitabı.

Di sala 1979an di li Elîpara Diyarbekrê hatiye dinyayê. Dibistana pêşîn, navîn, lîse û zanîngehê li Diyarbekrê xwendiye. Li Zayinxaneya Dewletê ya Diyarbekrê karê pîriktiyê (ebetiyê) û li bajarê Izmîrê jî mamostetiya zimanê ingilîzî kiriye. Disala 1997an de dest bi nivîsa kurdî kiriye. Zewiciye, dayika Ronya Têlî û Mîran Dildar e. Niha li Swedê dijî û li zanîngehê xwendekar e. Ji Malbata Dildaran e. Qîza nivîskar Receb Dildar, xwişka nivîskar Azad û Murad Dildar e. Heta niha sê berhemên wê çap bûne. Sindoqa Dirûnê ya çaremîn e.

   - Keziyên Jinebî (2006)

   - Bûka Baranê (2009)

   - Şevname (2011)

Duygu kadında daha ince işlenir

Gulîzer kimdir, kendinizi tanıtır mısınız?
1979 yılında Diyarbakır'da doğdum, öğrenim hayatımı  Diyarbakır'da tamamladım. Sağlık meslek lisesini bitirdiğim için, liseden sonra ebe olarak atandım. Çalıştığım esnada Dicle Üniversitesi Eğitim fakültesi İngilizce öğretmenliğini bitirdim ve geçiş yaptım. Keziyên jinebî (Avesta 2006) ilk kitabımdır

Şiir yazmaya nasıl başladınız?
Şiirle tanışmam çok erken oldu. Ben babamın şiire olan ilgisinden dolayı çok şanslıyım.  Küçükken, babamın  dizlerinde bana okuduğu şiirlerin ahengi yıllardır kulağımda yankılanıyor. Bu  dönemin kelimelerle aramda bir köprü olduğunu düşünüyorum. Kelimelerin gücüne ve sihrine olan inancımın  o dönemde oluştuğuna inanıyorum.
İlk şiirimi ilk okul 3. sınıfta yazdım. Okul yaşamımda yazdığım şiirler için sürekli ödüller aldım. İlk Kürtçe şirimi 1997 yılında yazdım. Kalemimin oluşmasında annem ve babamın çok desteği oldu. Yıllarca  kendi duygularımı sadece defterlerimle ve ailemle paylaştım.

Diyarbakır’ın şiiriniz üzerinde nasıl bir etkisi oldu? Diyarbakır’da kadınların yaşam içerisindeki yeri, sıkıntıları, istekleri özlemleri, duyguları.. Kürt kadınının şiirinizdeki yeri nedir?
Şiirlerim Diyarbakır'da  doğdu,  Diyarbakır'da büyüdü. Dolayısıyla Diyarbakır sokaklarında akan yaşamın ırmaklarından beslendi. Diyarbakır'ın öyküleri ve acılarıyla şekillendi. Elbette kadın olarak yaşamın başka pencerelerinden oluşan bakış açısı beni daha çok hassaslaştırdı, ve tabiri caizse kadın yanımla bıçak daha derine işledi ve yarayı iyileşemez hale getirdi.

Erkek egemen bir toplumda, eril bir düzende kadınların sesini duyurması çok zor. Kadının bir birey olarak, toplum içinde kendine yer açma bilinci çok zayıf. Kadın öyküleri  bu coğrafyada çok tanıdık,  ama bu tanışıklık bu öykülerin şiddetini öldürmüyor bana göre. Hala doğum kanamasından ölen kadınlar, hala kendi bedenini toplumun egemenliğinden ayrı tuttuğu için taşlanan kadınlar, hala kumalar, hala her türlü fizyolojik, psikolojik şiddete maruz bir yaşam…

Ve hala  çarşaf altında saklı kalması gereken bir ruh.

Yani kadının kendi duyguları, özlemleri her zaman onun iç sesi olmaktan öteye gitmiyor. Daha  kötüsü, kadın erkek gözlüğünden bakıyor kendine, kadının kendi gözleri yok henüz… Kendi yürüyüşü, bakışaçısı, duruşu talan edilmiş…
Ben de bir kadın olarak şiirlerimle, kadınların talan edilmiş bahçelerinden haberler taşımaya çalışıyorum bu eril dünyaya. Görebildiğim, yaşadığım, duyabildiğim kadının her hali, yüreğimde demlendikten sonra şiirimde yer alacak diye düşünüyorum

Neden `Keziyen Jinebî`?
Kezî Kürtçede saç örgüsü demek, jınebî de dul kalmış kadın olarak geçer. Saçın örf ve adetlerde çok kutsal bir yeri var.. Başta kadına ait bir şey.. Kültürel alanda çoğu zaman kadının tavrını duygusunu anlatması için kadının dili olmuş. Mesela hala çok büyük acıların ifadesi için ya da günah işleyen kadınların saçları kesilir, ceza olarak. Benim için de bir çok duygunun ifadesine tekabül ediyor. Saç kadının kimliği olarak görülüyor ve öyle algılanıyor
Dulluk da binbir gece masallarından aklımızda kalan yılan gibi soyundukça kırk katmanı bulunabilecek bir kavram. Kadının üzerinde taşıdığı başka bir elbise.. Biraz havai, biraz ezik biraz dış, biraz özgür... Çevremde gördüğüm kadarıyla bir erkeğin gölgesinden sıyrılmış, yaşamla arasında bir aracı bulundurmadan, karşı karşıya gelebilen tek kadın tipi dul kadınlardı. Ben şiirimin iyi, mülayim, hanım  hanımcık  şiirlerden çok, o var olan tabuları zorlayacak bıçkın bir şiir olmasını ümid ediyorum. Çok güzel şeyler akmayacak kalemimden. Çünkü bu anlamda topluma biriktirdiğim öfkem en çok kalemimi zorlıyor. Yıllardır birikmiş, bastırılmış, saklanmış duyguların dili olmasını istiyorum. 

Yeni Kürt şiirini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Modern Kürt şiiri daha şiir olmaya yeni başladı. Ben daha önce de belirtmiştim, daha yeni doğmuş bir çocuk ve hepimiz imgelerimizle onu emziriyoruz. Daha usta kalemler, eleştirmenler, daha geniş bakış açıları zenginleştirecektir. Ama ben edebiyat için bu aşamaları normal buluyorum. İyi bir değerlendirmenin olabilmesi için seçeneklerin fazla olması gerek. Bunlar birer aşama….

Kendi şiirinizi ve yeni kuşak şairlerin şiirini, bu şiir içinde nereye koyuyorsunuz?

Ben de aslında şiirin ana kaynağından besleniyorum. Yani tüm insanlık halleri benimde kalemime de  bulaşıyor. Benim şiirimin en önemli farkı, eril bir dünyaya dişil imgeler taşıması.. Genelde edebiyatta kadının dünyası erkeğin tahmininden öteye gitmemiştir ki kadın sadece fiziksel yapısıyla anlatılmıştır. Ruh tenin altındaysa, kimse o perdenin arkasında neler olduğuna bakmamıştır. Kadın yazarların sayısı da çok azdır. Benim şiirlerim kadının dünyasından, kadının öykülerinden ve kadının yüreğinden akacak bir ırmak… Ancak içimde saklayamadığım veya baş edemediğim en büyük duygulardan birisi, kadına her anlamda, onu eksiltmek adına takılan zincirlerin oluşturduğu öfke. Ben her bir zincirden kurtulduğumda öfkemi kusacağım kalemime ve sunacağım.

Kürt edebiyatında, şiirinde gün geçtikçe kadın imzaların sayısı artıyor. Bu durumu nasıl değerlendiriyorsunuz?
Aslında edebiyatı kadına ait bir şey olarak görüyorum. Çünkü dili anneden geçtiği kadar kullanırız, dil anneyle şekillenir.. Duygu da kadında daha ince işlenir. Kadınlar duyguların derinliğinde kaybolur bazen kendi dünyalarında algılanamayacak derecede katmanlarda büyütürler, bu yüzden edebiyat özellikle şiir kadına aittir. Ben annemin beddualarında bile bir şiirsellik, bir estetizm görüyorum. Toplumda sözcüklerine hayran kaldığım, imgelerine hayret ettiğim çok kadın tanıdım, ama o toplumsal, geleneksel yapının içinde oldukları için kendi cümlelerini yangından kurtaramamışlardır.

 Maalesef kadının  günlük yaşamdaki sesi, sözü bu kadar eksikken daha derin katmanlardan alacağı ifadeleri anlatması daha zordur. Ben  bu  şair kadınları kitapsız peygamberler gibi görüyorum. Bunların yanında toplumun edep adab kuralları kadının diline büyük bir makas olmuştur. Kadın öyle bir toplumsal baskıyla karşı karşı kalmıştır ki kendi kendine sınırlar koymuştur. Bunun kaleme yansımaması mümkün degil. ..Son yıllarda kalemiyle kendi dünyasına sahip çıkanların sayılar arttı. Bu çok güzel bir şey. Sanki yıllardır yıkıntılar arasında kalan bir lanetli şatonun arkeologları çoğalmış gibi….

Neden şiir?
Yazı yazmak benim şeçimim değil. Ben kalemin beni seçtiğini düşünüyorum. Seçmedim, seçildim. Bu yüzden yazdıklarımın sevabı da günahı da benim değil. Şiir ilahi bir şey. Sen belirlemiyorsun ya da karar vermiyorsun yazmaya. Hiçbir zaman yazayım diye masaya oturmadım. O hep benim davetsiz misafirim, ben sadece onu ağırlıyorum. Yazı kaçınılmaz bir şey. Fakat yazdığım için mutlu değilim, bu psikolojiden kaçmak için, çok şiirimi savurdum, ama kader gibi,  yaralı eksik bir kolla yaşamak gibi ya da bir hastalıkla yaşamayı öğrenmek zorunda kalıyorsun zamanla.

Her şiirin bölünmüş bir uyku… akmayan bir gözyaşına eş olduğunu düşünüyorum.
Belki de mürekkep demlenmiş gözyaşlarıdır. Doğum gibi olduğunu düşünüyorum, bazen ölü bir bebeği doğurmak için bile sancı çekmek gerekiyor. Beş kuruşluk bir yazı da olsa sen onun için sancılardan geçmişsindir.

Hep şiiri koynumdaki bir yılan gibi gördüm, yüreğimden akan zehirlerden beslenen bir yılan. Şiirle her yüzleştiğimde o yılanı hissetmiş kadar ürpererek yazıyorum.

Evrensel Gazetesi,

Gulîzer: 'Ne min helbest wê ez hilbijartim'


Gulîzer  kî ye?
Xwenaskirin pirr zehmet e. Lê hinek şop hene ku dibin nexşeya rihêmirov.  Amed di nav şopên jiyana min de xwedî taybetiyeke mezin e. Ezli Amedê hatime dinyê. Heta 17 saliya xwe li Elîparê mezin bûme. Aniha27 salî me. Min jiyana xwe ya perwerdehiyê li Amedê derbas kir. Piştîlîseyê, min li Nexweşxaneya Amedê dest bi karê pîriktiyê (ebetî)  kir. Di ber re min Zanîngeha Dîcleyê beşa mamostetiya îngîlîzî xwend. Piştîxelaskirina zanîngehê  min dest bi mamostetiya zimanê îngîlîzî kir.
Ez pirr ji gerrê hez dikim. Gava ez zarok bûm, ji ber ku ez pirrdigeriyam, dêya min ji min re digot: “Heska gund.”  Hêvîdar im ku rojekê bibim heska dinyayê.
Nêzîkî 10 sal e, ez helbestan dinivîsînim. Keziyên Jinebî (Avesta-2006)  pirtûka min a pêşîn e.

Te çawa dest bi helbestê kir, helbesta te ya pêşîn kîja ye?
Min li xwendegehê,  ji bo mijarên dersan helbest dinivîsandin. Min helbesta xwe ya pêşîn, di xwendegeha seretayî pola sêyemîn de bi zimanê tirkî nivîsan û min di xwendegehê de ji bo helbestên xwe gelek xelat stendin. Helbesta kurdî di sala 1997 de  bi çîroka evîneke têkçûyî re dest pê kir. Wek reflekseke ji xwe an bi xwe, min li deftera xwe nivîsandibû.
Ev dilêmin riziya ye
Tu pê nehesiya ye
Dawiya helbestê nayê bîra min, çîroka min û helbestê weha dest pê kir.  Ji wê demê û vir de ez helbestên kurdî dinivîsim.
                       
Di tûrikê te de çi hebûn?
Bi pirranî, tûrikê min bi çîrokên Amedê tijî bû. Lê bêyî wan jî, gelek mijar  hebûn ku min diavêtin nav behra helbestê. Ji ber karê min ê nexweşxanê, min çîrokên jinan pirr guhdarî dikir. Û her yek ji wan, deqeke bi jan li ser dilê min dihîştin. Dileke zîz; her tim li ber şikestinê û du çavên, her tim nuçeyên êşê berhev dikirin ji bo nivîsa helbestê alavên min ên herî girîng bûn. Heta ev herdu çavkanî bi min re bin, wê tûrikê min ê helbestê vala nemîne.

Çima keziyên jinebî?
Kezî  xemla jinê ye, kezî û jin ji hev nayên qetandin. Û li vî welatî porê jinê pirr bi qedir û qîmet e. Ji zimanên jinê yek jî kezî ye. Ew ji bo min hêmayeke mezin e. Hîn di wan çîrokên zarokatiya min de, gotinên ku li ser kezî an keziyên kurr hatine gotin di guhên min de ne. Wextê ez zarok bûm carekê, dêya min guliyên min birrî û porê min kin kir. Wan guliyên min ên 15 sal berê hîna di sindoqa dêya min de veşartî ne û li gundê me pîrekek, ji ber kuştina birayê xwe guliyek xwe jêkiribû. Wê pîreka bi guliyek mabû, tesîrek pirr mezin li ser min çêkiribû û ew bi wî awayî di bin hişê min de cî girtibû.

Li gorî min, çîroka jinebîbûnê jî qasî vê peyvê bi derb e. Di nav pîrekên ku min ew li derdora xwe didîtin de yên herî azad jinebî bûn. Pîrekeke nezewicî çiqas azad be jî stuxwar xuya dike, lê jinebî  bê siya mêrekî, bi tena serê xwe di nav vê jiyanê de hinek din ji xwe bawer û azad, di nav civatê de ciyê xwe digirtin.

Tesîra kîjan helbestvanan li ser te heye?
Ji zaroktiya xwe de ez li ser çokên bavê xwe bi armoniya deng û helbestên wî mezin bûm. Şaîrên klasîk jî li mala me dihatin xwendin û şîrovekirin, helbet tesîra vê atmosferê pirr e. Piştî ku ez ketim nav behra helbestê Ehmedê Huseynî, Rênas Jiyan û Şêrko Bêkes bi peyvên xwe ez hejandim. Di zimanê tirkî de Murathan Mungan û Cemal Sureya jî ji ber serê xwe kêm nakim. Di zimanê îngîlîzî de jî Yeats deriyên helbestên wî zimanî li min vekir.

Te “Keziyên jinebî” bi peyvên mê honaye, dewlemendiya vê ferhengê ji ku tê?
Helbestên min, bi pirranî xwe bi ferhengoka jinek didin der. Peyvên jinê jî wek hestên wan di jiyana rojane de pirr cûda ne. Pirraniya çîrokên helbestên min ji çîrokên şikeftên tarî yên ku ji jiyana jinê av vedixwin, pêk tên. Belkî van çîrokan ne çîrokên taybet in lê ji ber ku ez jî bi hestên jinekê nêzîkî wan dibim, çîrok li cem min girantir dibin.

Êşa zayînê êşeke pîroz e. Îcar ji ber ku ez di wê dema pîroz de li ber serê wê êşê bûm, ez bûm xwediyê derfetên berhevkirina nifir, dua, çîrok û gotinên vê dinyayê. Ev dinya di rihê min de her çû mezin bû, bû deryayek. Bêyî vana jî gelek tiştên di jiyana kurmancî de tesîr li min kirin, ku ew: Lorînên şînan, stranên li ser bûkan, sohbetên li ser şayran û çîrokên di havînan de, di bin deryaya stêrkan de li ser  textên ser xaniyan. Helbestên min heta bi dest û ling dibin, di nav baxçeyê folklora kurdî re derbas dibin.

Tu di helbestên xwe de çawa jiyana nûjen û  peyvên klasîk dikarî ewqas xweşik li hev bînî?

Hestê herî sereke yê ku di jiyana xwe de ez lê rast têm: Navber e. Ereb navê araf, îngîlîz jî peyva în between ji bo vê hestê bikar tînin. Yanî di nav du tiştan de mayîn. Di nav van şert û mercan de mirov nikare rihê xwe an dilê xwe bi temamî ji perçeyekî bihesibîne. Em civateke xwediyê rihê parçekirî ne; du ziman, du çand, jiyana nûjen û jiyana bi orf û edet... nasname û xwedîlêderketina wan... van  têgeha di jiyana min de, di nav şerekî mezin de ne û ev hest di helbestên min de xwe didin der. Peyv carna ji dinyaya heyî, carna  ji dinyaya em di rihê xwe de ava dikin an xeyal dikin an berî dikin diwelidin. Helbestên min jî, ji nav van navberan avabû. Pêşîyê min vê hestê fam nedikir, mînak, min jî cilên wek herkesî li xwe dikir, lê qewlê dêya min digot, ez wek dara ziyaretê bûm. Min morîk, perik, çi bidîta, ji guliyên xwe re dikir bengulîk. Di wan demên teng de min bersiva vê tevlihevbûnê nedidît. Octavio Paz gihîşt hawariya min. Û min wan şerên di mejiyên min de bênav mabûn, xêra kitêba “Fetlokên Tenêtiyê” bi nav kir. Ew kitêb nasnameya êşa kurmancan e jî. Min fahm kir ku ji ber ku ez girêdayî civatek din im û ew kiras bi tenê têra îfadekirina rihê min nakin, ez li tiştên din digerim.
 
Tu dikarî hinek helbesta kurdî bidî ber helbesta cîhanê?
Helbesta kurdî ya nûjen hîna zarokek li ber şîr e. Em ê tev de, wî an wê zarokê bi hêmayan xwedî bikin. Ne tenê helbest bi temamî edebiyata kurdî hîn nû bi ser xwe ve tê. Ev demek e. Helbet divê em pêşiyê li benda tijîkirina vê behrê bin,  dawiyê em ê bikaribin baş û nebaşan  bidin ber hev. Jixwe, wê berhemên baş ji xwe re rêyeke ava bikin û li derveyî vê pêşveçûnê biherikin. Ne aniha lê, ji bo pêşerojê ez ji bo edebiyata kurdî bi hêvî me. Piştî ewqas pelçiqandinê, ez vê rewşê, ji bo nivîsê normal dibînim. Wê edebiyata kurdî jî gav bi gav bigihîje edebiyata dinyayê. Lê di vê pêşveçûnê de wê rexne roleke mezin bilîze.

Nava te û pexşanê çawa ye?
Car carna hinek tişt hene ku bi forma helbestê nayên nivîsandin. Mijar bi xwe şêwaza xwe hildibijêre, nivîskar tenê li pey dere. Carna pexşan ji min re jî dibe mêvan, ez bi tenê mazûvantiyê lê dikim. Gava ew hevok tên, ez bi tenê wan dihewînim, lê wisa xuya ye ku ez ê di pêşerojê de li ser vê yekê bisekinim.

Di nêz de berhemeke nû heye an na?
Helbet nexşeyên jiyana mirov bi derbek naqede.  Ez aniha li ser dosyayekê dixebitim, lê hinek psîkolojiya pirtûka ewil navber xist nava min û pênusê. Hinek çavtirsiyayî bûm, ji ber ku êdî tu hestê xwe bi çavên xerîban dixwînî. Hinek didexisî, hinek li ber dikevî, wek zayînê ye niza tu jê diqetî niza tu digihîjî wê, ne zelal e.

Dema te “Keziyên Jinebî “ da destê xwe te çi hîs kir?
Dema min pirtûka xwe girt destê xwe ez pir hejiyam. Di jiyana min de kêlikeke pirr dijwar bû. Dîmena zayinê hat ber çavên min. Ez bêbiryar mam ku gava dê zaroka xwe digre hemêza xwe, gava zaroka xwe dide ber dilê xwe digihîjê an jê vediqete. Di wê dinyaya ku wê ji herkesî diparast û mezin dikir de, bi wê re bû an gava bi destê xwe wê hîs dikir. Wextê min ew girt destê xwe ez tevlihev bûm. Lê hinek jî dexisî bûm, min fam kir ku êdî ez ji berhemê re xerîb im. Mafên min ên li ser wê êdî qasî yên herkesî ne. Gava meriv berhema nû digre destê xwe, veqetandinek û gihîştineke bêhempa ye.

Di vê jiyana ku mîna leyistika çavçînkê (saklambaç) ye de, wekî jinekê  hûn li çi digeriyan? Çima we helbest hilbijart?
Bi min helbest min hilbijart ne min wê. Ku di destê min de bûya min xwe ji nivîsê dûr dixist. Lê ev bext e. Mirov nikare dûrî rihê xwe an dûrî xwe tevbigere. Nivîs jiyaneke zehmet dide ber mirov. Ez ji tirsa vê zehmetiyê pirî caran li nivîsê xwe xwedî derneketime û nenivîsandime. Ev ne biryarek e li gorî min û ne  tenê jî sedemek e. Rêyên mirov di jiyana xwe de dimeşe mirov dike tiştek ku haya mirov jê tune. Heta çende salê dawî jî min ji deftera xwe re tenê dinivîsand. Ji xwe re. Ez bê hay bûm ji helbestan. Pir tesîra hestedarbûyînê jî heye. Ev dilê zîz du heb pencerên cuda didin mirov.
Bi min tiştên ser dilê min re diçin an zêde tên ji çavê min re diniqutin, dibin hubr li ser kaxizê.

Li gor we, ewqas zimanê helbestê hene ku karibe bi hemî zimanê birîn, xeyal, dewlemendî û kaosa dinyaya jinê vebêje? Ango têr dikê?
Dinyaya xeyalan an hestan behreke bebini ye û jixwe peyv encax dikarin bibin siya wan an tiştek wek wan. Peyvê heyî jî pir mirovan bêçar dihêle ji bo bibe zimanê hestan.
Lê ziman tiştek aîdê jinê ye. Jin hîna ew bê sînor bi kar tînin. Belkî têkiliya jin û ziman ji ber
taybetiyek wan tê. Jin zêdetir li pey hestan dikevin. Yanî zêdetir li pey peyvan jî dikevin ji bo hestan bînin ziman.
Helbest şêwazeke cuda ye di nav edebiyatê de. Hest bi şêwaza xwe xwe didin der. Tiştên ku bi helbest têrê neke jixwe bi formeke din xwe diafırîne. Ji ber wê helbest mijarên ku para wê dikeve têra gotina wan dike.

Hêmayên helbestên we, kite kiteya giyan, dil û hetta bedena jinê gelek xweş tînê ziman, rista pîşe ya (hemşîretî) we heye gelo di vê yekê de?
Ez bawer im gelek tesir hene. Lê wê dema ku ez di nexweşxanê de xebitîm (7 sal) xwediyê taybetmendiyeke di jiyana min de. Ew dem xwe di nivîsê min de da der. Ez wê demê rastî gelek çîrok, dîmen, birîn, nexweşî û gelek tiştên jinê hatim. Min bê haya xwe peyv û çîrokên wan berhev kir. Ez dikarim bêjim min her halê pîrektiyê an her halê pîrekên vî welatî dît. Ev bû êşeke mezin an deqeke mezin di jiyana min de. Helbet tesîra wan çîrokan pirr in.

Hûn helbestan û  nivîsan didomînin ma ne?  Dosyayên we yên li ber çapê hene gelo?
Nivîs parçeyeke mezin ya jiyana min e. Ez bawer dikim wê bidome. Dosyeke li ber destê min e. Her roj ji tiştên nû, ji nêrînên nû diwelidin. Û lê zêde dibin. Ev rê li kû dest pê kir û li kû diqede ez nizanim. Lê hêvîdar im helbest her û her di jiyana min de be. Ji ber ku ew wek marek e û devê wê li ber dilê min e. Jahra ji dilê min diherike vedixwe û xwe pê xwedî dike.. Lê mirov çuqas ji marê ditirse ez jî bi vê tirsê vê hestê dihewînim. Spas.

Nivîskara kitêba “Keziyên Jinebî” Gulîzer:
“Ji bo helbestê divê hest bê moxil bên bikaranîn”

Xwendevanên kurd piştî çapkirina kitêba “Keziyên jinebî” te naskirin, tu dikarî hinek xwe bidî naskirin, Gulîzer kî ye?
Ez di sala 1979an de li Amedê ji dayik bûme. Piştî dibîstanên seretayî, navîn û lîseyê min heft salan pîriktî (ebetî) kir. Min di vê navê de Zanîngeha Dîcleyê jî qedand û dest bi mamostetiya îngilîzî kir. Êdî ez nizanim van gotinan çiqas ez im, ez çiqas vana me, lê rêya min di van qonaxan re derbas bûye.

Çima “Gulîzer” tenê, çima paşnav bikar naynî?
Di cıvata me de, paşnav ji bo pîrekek tiştek çêkirî ye, siya mêrekî ye. Paşnav tiştek wisa ye ku meriv ji bavê digre û heta bibe xwediyê mêrekî bi xwe re digerîne. Ji ber vê yekê min tenê xwest, ez “Gulîzer” bimînim. Di jiyana rojane de ev tişt ne gengaz e. Lê ji ber ku helbest dinyayek cûda ye, min nexwest ez vî navê biherimînim.

Têkiliya te û helbestê çawa dest pê kir?
Ez dikarim bibêjim, têkiliya min û helbestê ji roja hebûna min û virde dest pê kiriye. Li ber dilê min, dêya min helbestkareke mezin e û ez bi lorik, gotin, helbest û nifirên wê mezin bûme. Ji ber ku bavê min jî bi helbestê re têkildar e, min hîna di zaroktiya xwe de li ser çokên wan helbestê nas kir. Û rojek hat ew deng û armonî xwe li deriyê min jî qeliband. Bi naskirina evînek şikestî re jî ket nava derdê min, deriyên xwe li min vekir.

Di nava kurdan de jinên helbestkar gelek kêm in, tu vê rewşê çawa dinirxînî?
Jin li her welatî, di jiyanê de teyrên baskokirî ne. Bi her alî di bin bandora civatê de ne. Peyvên wê, rabûn û rûniştina wê di bin kontrola civatê de ne. Helbest dengek hinek bê kontrol e yan jî divê ne dibin bandoran de be, azad be. Ji bo helbestê divê hest bê moxil bên bikaranîn. Ev jî helbestkariya jinan kêm dike. Di jiyana rojane de jî jin kêm dikarin dengê dilê xwe yên kûr bikarbînin. Di rastiya xwe de, jan nêzî jinê, jin nêzî helbestê ye. Ez bawer im ku di nava jiyanê de, gelek helbestkarên jin ên bi qedr û qîmet hene lê di ciyên xewle de bi îskeîsk helbestên xwe dadiqurtînin.

Di helbestên te de birînên pîrektiyê û yên kurmanc tevlîhev bûne, ev ji çi tê?

Wextê ez rastî xwe hatim, du birîn bi min re bûn, mîras mabûn ji dêya min. Ez pêşiyê tevlîhev dibûm, min digot: “Qaşo, jiyaneke nû ye, divê birînên nû hebin.” L ê min xwe di nava stûxwariya êşa herdu birînan de dît. Ev çîroka min bû, ez lê xwedî derketim. Herdu êş ji aliyekî ve bihevene. Ji nava hev dernakevin jî, ez fam nakim ku kîja pirr diêşê. Qansî kurdbûnê jinbûn jî min diçewisîne.

Ebetiya (pîriktiya) te bandorek çawa li ser helbestkariya te kiriye?
Gora îslamiyetê Adem û Hawa pêşiyê di cenetê de ne lê ji ber ku sêvê dixwin ji cenetê tên qewirandinê. Îcar ji bo pêşiyê Hawa dev li sêvê kiriye, zayînê wek cezayekî dane pîrekê. Pîrek her gava ku dikeve tengasiya zayînê ev guneh dikeve bîra wan. Ebe(pîrik) di karê xwe de li hember Xwedê derdikevin, çimkî di tengasiya zayînê de alîkariya pîrekê dikin. Li dijî dîtina îslamê, di mîtolojiya kurdan de xwedawenda zayînê heye ku navê wê Xatûna Ferxa ye. Gava pîrekek dikeve tengasiya zayînê dibêjin: “Bila Xatûna Ferxa were hewara wê.”  Min jî di vî karî de tim xwe wek Xatûna Ferxa didît û min dixwest bibezim hewariya wan him ji ber kurdbûna wan him ji ber pîrekbûna wan. Nezanibûna ziman êşeke din bû, min bi her halê wan zanibû, stûyê min tim bi ser wan de xwar bû. Her zarokên ku dihatin dinyê, min bi zimanên wan di guhên wan de xêrhatin lê dikir. Ji ber ku ez bawer dikim, şîfreyên binhişiya jiyanê hene, wê rojekê xwe li bin guhên jiyana wan bixe.

Her zayînek, çanda xwe di hundurê xwe de dihewîne, duayên wan, hewariyên wan cûda ne. Di vî warî de ez şahidê gelek çanda me, ne mumkun e ku vê jiyanê li helbestê tesîr neke.

Tu û Amed an helbest û Amed çi tîne bîra te?

Gulîzer: Derdê min û Amedê jî giran e. Ji ber ku evîneke mezin û bêhempa bû, têkiliya me. Min tu bajar nedida berê lê evîna me neçû serî. Helbesteke helbestkarekî tirk , Küçük Iskender heye dibêje ku:
“Em herdu du serên meqesek bûn
Her ku em nêzîkî hev dibûn, me ji hev dixwar”
Çîroka min û Amedê ev e, min jî ew êşandiye. Lê ez dizanim evîn û evîndarî bê êş nabe, mixabin.

Kovara Tîroj,

Helbest hestên guvaştî ne

Dema meriv li bazarê dinêre, gelek kurdên ku bi edebiyatê re mijûl dibe dibîne, bo çi te zimanê Kurdî hilbijart?
Ez dibêm qey ziman ne hilbijartinek e. Pênûs tim ji bîrên kûravê vedixwe û meriv nikare avên bîrên kûr bi dewla xelkê bikşîne. Divêgora kurahiya bîrê, benê dewla meriv jî dirêj be. Bi zimanekî biyanîben li cihekî qut dibe yan jî kin dimîne.
Meriv bi zimanê giriyên xwe, dikare xewnên xwe, birînên xwe binivîse.Jixwe, havêyna hubrê hinek jî hêsir in. Herkes bi kûrahî ancax dikarebi zimanê xwe bigirî.
Bi nivîsê ez li bêdengiya zarokatiya xwe xwedî derdikevim. Ji ber ku jiheft saliya me de, vî zimanê dilê me birîndar kirine û me lalûtehîştine. Ew bêdengiya  ku le xwedî derdikevim zimanê mala min, zimanêzarokatiya min, zimanê dayika min e.
Gorî min, di zarokatiya meriv de, bi hişmendî an bêhişmendî pireke dinav dil û zimanê meriv de lê dibe.  Ev pir rihê ziman bi xwe ye. Ê me,di heft saliya me de, êrîşî vê pirê kirine û ew rêya di nav dil û zimande şikestine. Gava meriv bi xwe dihese û dibîne ku di nav vê pirê degelek kevirên biyanî hene, îcar dest bi neqandin û cebirandina wê dikeû divê li ber hişmendiya vê pirê nobedarek jî hebe, yan na peyv biKurdî be jî, rihê ziman bi formeke din çêdibe.
Nivîs hinek jî di nav vê xirecirê de xelaskirina peyvan e. Ji xwe merivnikare ji nav vî agirî bi zimanekî nîvmirî qêrînên xwe yên taloqavêtîveçirîne.

Pasaporta nivîsê dil e

Çavkaniyên helbesta te çi ne?

Çavkaniyên min folklor û çand e.  Çîrokên ku ez di jiyanê deli wan rast têm, dinuqitin ser kaxizê. Jiyan tenê, têra naskirina hemûxweşî an nexweşiyan nake,  hest  bi her alî ve xwe digihînin pênûsê.
Pasaporta nivîsê dil e, heta, tiştek li dilê meriv nekeve û dilpasaportê nede, ew tişt nanuqute ser kaxizê. Dil aşek e û hestandihêre, îcar çend deriyê vî aşî hene, nizanim. Ji ber ku, di jiyanê demeriv ne ji  tiştên  tenê para  xwe dikeve, meriv ji tiştên dibîne,dibihîze, dixwîne jî berpirsiyar e.
Dêya min, ji bo çand, folklor û ruhên peyvan ji min re mamostayeka başe. Di nivîsê de ez pirr bi wê dişêwirim. Aniha dê dixtorên ber serê vêbrînê, nobedarê vê pira xerabe ne  û  sererast dikin. Îcar ev zimanvan  dixtor û nobedarên  xwe wenda bike, em ê kîjan xweliyê bi serê xwede bikin, nizanim.

Gelo helbest tenê, ji êş û janê diafire? Ji ber ku di helbestên te de jan û xeyalên biserneketî gelek in.
Ez rastî helbesta bextewariyê nehatime. Helbest hinek jîhestên guvaştî ne. Ez hîna rastî bextewariyeke ewqas bi bandor kubiherike ser kaxizê nehatime.
Helbest hinek jî nobedarên têkçûyinan e, xwe bi wan xwedî dikin an jîdi demên bendemayinan de diafirin. Gava evîn, xeyal an tiştên din çûnserî, ji xwe navokên xwe ji helbestê dibirrin.
Evîn li her derê dinyayê peymana têkçûyinê ye

Meriv di helbestên te de, evîneke nejiyayî, evîneke bêmiraz dibîne. Çi ye evîn?
Evîn ji însanetiyê re diyariyek e. Li ser rûyê erdê, hestaherî sereke û bi bandor e. Ji xwe,  ji evînên diçin serî, peyvên jiagir nanuqutin  Demekê, (aniha navê wê nayê bîra min) min şanoyektemaşe kiribû, di şanoyê de qaşo Romeo û Julyet zewicî bûn, jiyana wandi nava xirecira mêr û jinekê de derbas dibû. Yanî çîrokên evînênbextewar tevde wekhev in, bi awayek in. Evîn li her derê dinyayêpeymana têkçûyinê ye.
Xencera evînê bi heman kûrahiyê, li ser her dilî şopên xwe dihêle.Hinek kes wê şopê pîroz dikin, hinek kes guh nadin wê brînê. Helbestîllem bi dû wan şopan dikeve.

Gelo di hilbijartina van sembol an averûyan de kompleksek xweîspatkirinê heye?
Di zarokatiyê de hinek şîfre û qodên çandê, bi ziman redikevin hişmendiya meriv û tê de cî digrin. Hişmendiya ziman jî wekaşeke di ruhê meriv de ye, sîstemeke wê bi xwe heye. Ji kîjan alî, çialav bi ber destê wê bikeve, dihêre û dişibîne xwe. Ku mebest ji peyvênbiyanî, navên qehremanên mîtolojiyê bin, ji xwe ez nikarim wanbiguherim. Di jiyana min de, qasî ku bela xwe di pênûsa min bidin, ewbi bandor in. Dibe ku di Kurdî de, hêmayek, lehengek an navek ji wanzêdetir bi tesîr hebe, lê ez naxwazim sînoran li ber ziman çêbikim. Çialav li ber destên meriv hebin, divê meriv bi wan alavan binivîse, jixwe ew jî têra xwe ji min re nasin. Eger behsa we ristên Shakespearebin, min nexwest ku ez wan biguherim, çimkî di ji peyvên guhertî min ewtahm nestend.
Nivîskar terziyek e, wê wek xwe kêl biavêje nava peyvan, wanbifesilîne, lê wê nikaribe alavên xwe biguherîne. Ji ber ku herxwendin, her naskirina jiyanek e, dibe xêzek an neqşek li ser qumaşêwê. Nivîskar, peyvên ku  tarîx an çîroka wan nizanibe yan peyvên dikeskesora rihê wî wê de rengek wê tune be, nikare bi kar bîne. Gava bikar bîne wê beloq bisekinin.

Te di destpêka hin şiêran de, şêweyeke nesîr bi kar aniye û biser de jî wan beşan kiriye nav kevanê, wek mînak « guliyên bê fer.» Tubi vê şêweyê dixwazî hunerek cûda pêşkêş bikî?
Ev ne ceribandineke nû ye, ne ji bo şêweyek nû lê ji ber kukevan bêtir alîkariya min dikir, min wê bi kar anî. Hevokên min ên dinav kevanê de wek bingeh an pêşgotinek helbestê ye. Lê ew bi tena serêxwe jî xwediye çîrokek in . Ristên nav kevanê, him bi serê xwe beşekin, him jî bi helbestê ve girêdayî ne.
Hest bi formên kirasên xwe tên û dibin mêvan

Ji bilî nesîr te şêweyên din jî ceribandine?
Min tu sînor dananîne nav xwe û nivîsê. Carna meriv dikaretahma helbestê bi tenê ji peyvek an hevokek bigre. Ê min jî, herhevokek tahma helbestek da min, Mijara wan yek bû, min jî wan li hevkom kir. Di edebiyata cîhanê de mînakên vê formê gelek in.
Ez naxwazim xwe bikim xwediyê tarzek û xwe ji şêweyên din bêpar bihelimEz di nav helbest û pênûsê de qasidek im, ew hest ji xwe re kîjanşêweyî bixwaze, di nav kîjan kirasî de wek xwe xuya bike, ez ê wêbidirûm. Gorî min hest bi formên kirasên xwe tên û dibin mêvan yanişêweyên xwe ew hildibijêrin. Ez seriyek ew seriyek bikişîne wê ew kirasya teng ya fireh were. Ez rêyek din nadim ber wan, ez karkerê fikrênwan im.

Te çima por wek sembolek bi kar aniye?
Por li ser vî erdî pirr tiştek bi qedr û qîmet e. Ez jî bi wêhişmendiyê mezin bûm. Jêkirina por guneh e. Jixwe, por wek sembolekepîrekê tê bi kar anîn. Zimanekî wê bi xwe heye, ji bo xemlê, ji bo şînû şahiyê, van hêmayan tev  min bi dû vê peyvê xistin, wê jî rengê xweda helbestê.

Gelo tu xwe wek berdevkê jinan dibînî?
Ev barek e, roleke giran e. Jixwe ez nikarim vê biryarê bidim.Lê meriv bixwe mînakek ji çanda xwe ye. Wek jinek, ji vî çandî, ji vîerdî ez li kîjan çîrokên jinê, bi çi awayî rast werim, ez ê bi peyvênxwe wan hemêz bikim. Ez nikarim pênûsa xwe, ji tiştên ku ez lê rast têmdûr bigrim. Jixwe ev ne biryar an hilbijartineke, wê rengê vê çandê ûjinbûnê bela xwe ji nivîsa min veneke.

Aram Gernas,



Avesta Yayın evinde bulunan kitapları

Şevname Şevname
  10 TL

Müşteri hizmetleri | Alışveriş koşulları | Gizlilik ilkeleri | Üye olun
Şehit Muhtar Mahallesi, Sakızağacı Cad. Öğüt Sokak No:7
Beyoğlu / İstanbul
Tel-Faks: (0212) 251 44 80 / (0212) 243 89 75

e-posta: avestayayinlari@yahoo.com



Bu sitedeki tüm fotoğraf ve metinlerin kullanım hakkı saklıdır.